Nieuwe wet:  personenvennootschappen

Op dit moment behandelt de Eerste Kamer het wetsvoorstel Personenvennootschappen. De Tweede Kamer heeft het wetsvoorstel reeds aangenomen. In dit wetsvoorstel is geregeld dat de personenvennootschappen in hun huidige vorm komen te vervallen. De verwachting is dat de nieuwe wet in 2011 in werking zal treden. Hoog tijd dus om stil te staan bij de grootste veranderingen die deze wet met zich meebrengt.

Huidige samenwerkingsvormen buiten de naamloze en besloten vennootschap
Voordat ingegaan wordt op de veranderingen die de wet met zich meebrengt, zullen eerst in vogelvlucht de huidige personenvennootschappen op een rijtje worden gezet. De wet kent op dit moment:
- de maatschap;
- de vennootschap onder firma (VOF);
- de commanditaire vennootschap (CV).

De vennootschap onder firma (VOF) is een samenwerkingsvorm waarin twee of meer vennoten onder gemeenschappelijke naam een bedrijf voeren. De maatschap is vergelijkbaar met de VOF met dien verstande dat in een VOF een bedrijf wordt uitgeoefend en dat in een maatschap beroepsgenoten samenwerken. De CV kan het beste worden omschreven als een bijzonder vorm van de VOF waarbij er naast, de beherend vennoot een stille vennoot bij de VOF betrokken is. De stille vennoot treedt niet naar buiten op.

Wat gaat er veranderen?
In de plaats van de huidige personenvennootschappen komen er vijf nieuwe varianten; de niet-openbare  (stille) vennootschap (SV), de openbare vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid (OV), de openbare vennootschap met rechtspersoonlijkheid (OVR), de commanditaire vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid en de commanditaire vennootschap met rechtspersoonlijkheid. Op basis van het huidige wetsontwerp zijn er verder 3 grote veranderingen te constateren.

• Onderscheid tussen beroep en bedrijf vervalt
Het onderscheid tussen een beroep (huidige maatschap) en een bedrijf (huidige VOF en CV) komt te vervallen. De wetgever heeft een duidelijke voorkeur voor de regels van bedrijfsvoering (VOF en CV). Deze regels zullen, al dan niet aangevuld, in de nieuwe wet leidend worden. Voorgaande leidt er onder andere toe dat de maatschap in het vervolg ingeschreven dient te worden in het handelsregister. 

• Minder regelend recht
In de nieuwe wet zullen veel meer zogenaamde dwingendrechtelijke bepalingen worden opgenomen. Dit zijn regels waarvan niet door betrokkenen mag worden afgeweken. Dit heeft tot gevolg dat er minder vrijheid ontstaat om afwijkende afspraken met elkaar te maken. Uit het betreffende artikel zal dienen te blijken of al dan niet van de bepaling mag worden afgeweken. Het huidige wetsvoorstel is niet overal even duidelijk. Ook uit de strekking van het artikel blijkt voort te kunnen vloeien dat een bepaling dwingendrechtelijk is. Waakzaamheid is dus geboden.

• Meer zelfstandigheid
De personenvennootschappen krijgen meer zelfstandigheid waardoor ze steeds meer gaan lijken op de huidige besloten vennootschap. Een voorbeeld van deze zelfstandigheid is dat de personenvennootschap kan kiezen voor rechtspersoonlijkheid. Door het bezit van rechtspersoonlijkheid wordt de vennootschap zelfstandig drager van rechten en verplichtingen en heeft zij eigen bezittingen en schulden.

Openbare en stille vennootschappen
De nieuwe vennootschappen zijn onder te verdelen in de openbare en de stille vennootschap. Een stille vennootschap is een samenwerkingsverband dat niet onder een gemeenschappelijke naam naar buiten treedt. Bij een stille vennootschap kan bijvoorbeeld gedacht worden aan een beleggingsclub van een aantal vrienden. Voor de stille vennootschap geldt geen verplichting om zich in het handelsregister in te schrijven. Voor de openbare vennootschap geldt deze verplichting wel. Na invoering van de nieuwe wet zullen de huidige personenvennootschappen veelal worden aangemerkt als openbare vennootschappen.

Openbare vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid
De openbare vennootschap lijkt veel op de huidige VOF en CV. De vennoten van de openbare vennootschap zijn naast de vennootschap hoofdelijk aansprakelijk. Dit geldt overigens niet voor de commanditaire vennoot.
Voorgaande geldt dus ook voor maten die thans nog in de vorm van een openbare maatschap werken, zoals bijvoorbeeld advocaten, notarissen, tandartsen en accountants. Zij zullen bij de inwerkingtreding van de nieuwe wet een openbare vennootschap vormen met een hoofdelijke aansprakelijkheid voor de maten. Onder de huidige regeling is dit niet het geval en zijn de maten slechts voor gelijke delen aansprakelijk voor de verplichtingen van de maatschap. Voor de huidige maten ontstaat er onder de nieuwe regeling dus een aanzienlijke verzwaring van hun aansprakelijkheid. Dit kan een goede reden zijn om de huidige openbare maatschap om te zetten naar een besloten vennootschap. Het is sowieso aan te raden om de maatschapovereenkomst juridisch te laten checken en deze zo nodig aan te laten passen. 

Het nieuwe wetsvoorstel bepaalt verder dat alle openbare vennootschappen een afgescheiden vermogen hebben. Dit zorgt ervoor dat slechts de schuldeisers van de vennootschap zich op de gemeenschap kunnen verhalen. Daarnaast zijn de vennoten aansprakelijk voor de nakoming van de verbintenissen van de vennootschap.

Voorts geldt er een belangrijke wijziging voor het uittreden van vennoten. Op dit moment is het zo dat de niet uittredende vennoten pas in staat worden gesteld om de vennootschap voort te zetten als er een zogenaamd verblijvens- of voortzettingsbeding is overeengekomen. Bij het nieuwe wetsvoorstel wordt de vennootschap pas bij het uittreden van een vennoot ontbonden als er minder dan 2 vennoten overblijven, tenzij anders is overeengekomen. Slechts ten opzichte van de uittredende vennoot zal de vennootschap worden ontbonden op het moment dat er 2 of meer vennoten overblijven.

Openbare vennootschap met rechtspersoonlijkheid
Zoals aangegeven is één van de belangrijkste wijzigingen in de wet personenvennootschappen de mogelijkheid voor openbare vennootschappen om rechtspersoonlijkheid te krijgen. Voor het verkrijgen van deze rechtspersoonlijkheid is het nodig dat de vennootschapsovereenkomst in een notariële akte wordt opgenomen. De rechtspersoonlijkheid kan desgewenst later weer worden opgegeven.

Ook wanneer de openbare vennootschap rechtspersoonlijkheid bezit, blijven de vennoten hoofdelijk aansprakelijk. Voordeel is wel dat de vennootschap in dit geval zelf eigenaar kan worden van goederen (bijvoorbeeld het bedrijfspand). Dit heeft een groot voordeel op het moment dat een vennoot uit de vennootschap wil treden. De vennoot hoeft enkel zijn aandeel in de vennootschap over te dragen zonder dat de uittredende vennoot zijn aandeel in alle goederen dient over te dragen. Wanneer een bestaande openbare vennootschap voor rechtspersoonlijkheid kiest, dienen alle goederen behorend tot het vennootschappelijk vermogen te worden ingebracht. Dit kan de nodige fiscale consequenties met zich meebrengen.

De commanditaire vennootschap met en zonder rechtspersoonlijkheid
Ten aanzien van de commanditaire vennootschap zullen grotendeels dezelfde regels als de huidige blijven gelden. De geldende regels zullen waar nodig verduidelijkt worden. Een verschil ten opzichte van de hiervoor omschreven openbare vennootschap is dat naast één of meer gewone vennoten er één of meer commanditaire (stille) vennoten zijn. Ook voor de commanditaire vennootschap is het onder dezelfde voorwaarden als de openbare vennootschap mogelijk om rechtspersoonlijkheid te krijgen.

Bestuur
Volgens de nieuwe wet is in beginsel iedere vennoot van een openbare vennootschap bevoegd om de vennootschap te vertegenwoordigen. Een besturend vennoot van een stille vennootschap kan slechts in naam van de vennootschap handelen, wanneer hij hiertoe van de andere vennoten een volmacht heeft verkregen.

De vennoten mogen tevens onderling overeenkomen dat één of enkele van de vennoten de vennootschap zullen besturen. Ook kan voor het bestuur een derde partij worden aangewezen. Richting derden is de besturend vennoot van een openbare vennootschap onbeperkt bevoegd om de vennootschap te vertegenwoordigen. Onderling geldt de regel dat de besturend vennoot enkel bevoegd is om de vennootschap te binden voor zover het ziet op de normale werkzaamheden van de vennootschap. Voor handelingen die niet tot de normale werkzaamheden gerekend kunnen worden is de toestemming van de medevennoten nodig.

Het is tevens toegestaan om de externe vertegenwoordigingsbevoegdheid te beperken. Deze beperkingen dienen voordat zij werking hebben richting een derde te worden ingeschreven in het handelsregister. Pas na inschrijving kan er richting een derde een beroep op deze beperking worden gedaan. De beperking dient echter zijn grondslag te vinden in de overeenkomst van de vennootschap. In tegenstelling tot de besloten vennootschap wordt het ook mogelijk om de externe vertegenwoordigingsbevoegdheid te beperken tot een maximumbedrag. Bij de besloten vennootschap heeft een dergelijke bepaling immers enkel interne werking.

Conclusie
Naar verwachting zal de nieuwe wet in 2011 in werking treden. Veelal de meeste vennootschappen / maatschappen zullen vanaf de inwerkingtreding van de nieuwe wet wijzigen in openbare (commanditaire) vennootschappen. Dit gebeurt automatisch. Wel zal de huidige maatschap ingeschreven dienen te worden in het handelsregister. Verder zal actie vereist zijn op het moment dat door de vennoten voor rechtspersoonlijkheid wordt gekozen.

In het kader van de op handen zijnde wijziging kan het nooit kwaad om een juridische check uit te laten voeren zodat u niet voor ongewenste verrassingen komt te staan.

Annelies de Graaf , advocaat